Η ποιήτρια της ελληνικής στιχουργικής Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου

Η μικρασιάτισσα «κεντήστρα» του λαϊκού μας τραγουδιού!

Η γυναίκα που βάλθηκε να σπάσει το ανδρικό κατεστημένο του λαϊκού

πάλκου, με την περιπετειώδη ζωή και την απαράμιλλη πένα της, έζησε από

πρώτο χέρι τις τραυματικές εμπειρίες του ξεριζωμού από τη Μικρά Ασία και

την προσφυγιά.

Αντισυμβατικός και επαναστατικός νους από μικρή, η νεαρή δασκάλα

αποφασίζει να γίνει ηθοποιός, κόντρα στα συντηρητικά ήθη της εποχής,

γράφοντας ταυτοχρόνως ποιήματα και σκαρώνοντας στίχους, μια ενασχόληση

που θα τη μετέτρεπε σύντομα σε μια από τις κορυφαίες στιχουργούς που

γνώρισε ποτέ ο τόπος! Με τον Τσιτσάνη «δάσκαλό της στον στίχο», όπως το έλεγε η ίδια, η

Παπαγιαννοπούλου θα μας χαρίσει αλησμόνητες επιτυχίες, όπως «Δυο πόρτες

έχει η ζωή», «Είμαι αετός χωρίς φτερά», «Γυάλινος κόσμος», «Είμαστε

αλάνια», «Όνειρο απατηλό» και τόσα και τόσα μνημειώδη άσματα του λαϊκού

μας πενταγράμμου.

Η μανιώδης χαρτοπαιξία της ωστόσο και η έλλειψη επιμέλειας στη

διεκδίκηση της πατρότητας των στίχων της, τους οποίους πουλά με το σωρό

για να βγάζει τα προς το ζην, σύντομα θα τη φέρουν σε ρήξη με τους

κορυφαίους συνθέτες της εποχής, με τη ζωή να της επιφυλάσσει μεγάλες

δοκιμασίες και τραγικά συμβάντα, όπως την απώλεια της κόρης της. Αυτή ήταν όμως η σπουδαιότερη γυναίκα στιχουργός της Ελλάδας, η

Μικρασιάτισσα που πλούτισε την ελληνική μουσική με στίχους αθάνατους,

μια προσωπικότητα που δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ για την αναγνώριση του έργου

της και την είσπραξη των οφειλόμενων δικαιωμάτων. Παρά την επιτυχία

λοιπόν της δουλειάς της, η ίδια θα πεθάνει στην ψάθα και το όνομά της

δεν θα φιγουράρει δίπλα στα θρυλικά πνευματικά της παιδιά.

Η λαϊκή μας ιστορία θα αποκαθιστούσε ωστόσο αργότερα τη «γριά που

πουλούσε τα τραγούδια της για πενταροδεκάρες» για να ικανοποιεί το

χαρτοπαικτικό της πάθος, μια γυναίκα μποέμισσα που έζησε με πάθος και

υπηρέτησε με την ίδια δυναμική τη μεγάλη της αγάπη: τους στίχους που

έγιναν σουξέ και δόξασαν συνθέτες και τραγουδιστές.

Εγώ γράφω τραγούδια και τα πουλώ. Από κει και πέρα δεν ανακατεύομαι αν

θα πιάσουν ή όχι, αν θα βγουν ή δεν θα βγουν σε δίσκους. Μόλις τα

παραδώσω, υπογράφω και μια δήλωση παραιτήσεως από διάφορα δικαιώματα, ας

πούμε απαρνούμαι τα πνευματικά μου τέκνα», δήλωνε σε συνέντευξή της

στην εφημερίδα «Ακρόπολις» το 1960.

Μας γέλασες παλιοζωή / μας γέμισες ελπίδες / μα στις βαθιές ρυτίδες /

το δάκρυ μας κατρακυλά / Νύχτα πέρασε το τραίνο / και το χάσαμε / κάπου

θέλαμε να πάμε / μα δε φτάσαμε», έγραφε η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου στο

ακυκλοφόρητο «Νύχτα πέρασε το τραίνο» του Μάνου Λοΐζου, σε έναν στίχο

που συμπυκνώνει μια ζωή δημιουργίας, πάθους και προσωπικών τραγωδιών...

Πρώτα χρόνια

Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου γεννιέται πιθανότατα το 1893 (σύμφωνα με το

δελτίο της αστυνομικής της ταυτότητας) στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας ως

Ευτυχία Χατζηγεωργίου-Οικονόμου (αργότερα Νικολαΐδου). Για τα παιδικά

της χρόνια δεν είναι και πολλά γνωστά, παρά μόνο ότι βίωσε από πρώτο

χέρι τη φρίκη της μικρασιατικής καταστροφής και τον ξεριζωμό του

ελληνισμού, καταφθάνοντας στην Ελλάδα το 1922 με πτυχίο δασκάλας ανά

χείρας.

Το 1922 θα βρει λοιπόν την οικογένεια της Παπαγιαννοπούλου, αυτή, τον

σύζυγό της, τις δύο κόρες της αλλά και τη μητέρα της στην Αθήνα, με την

ίδια να μην εργάζεται βέβαια ποτέ ως εκπαιδευτικός, καθώς μέχρι τότε την

είχε κερδίσει το σανίδι.

Η θεατρίνα δούλεψε με διαλείμματα σε περιπλανώμενα μπουλούκια από το

1926-1942, οργώνοντας την ελληνική επαρχία και φτάνοντας μάλιστα κάποια

στιγμή να συνεργαστεί και με τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη. Στην

προσωπική της ζωή, ο γάμος με τον πρώτο της σύζυγο διαλύεται αυτή την

εποχή, κυρίως λόγω της κοινωνικής κατακραυγής για το επάγγελμά της... Από θεατρίνα, στιχουργός Η αγάπη της όμως για τους στίχους και τα ποιήματα έκαναν από νωρίς την

εμφάνισή τους. Στην άγνωστη πτυχή της ζωής της, η Παπαγιαννοπούλου

εκδίδει την ποιητική συλλογή «Πνοές» το 1931 (εξαντλημένη έκδοση), ενώ

λόγος γίνεται και για δεύτερο ποιητικό πόνημα, το «Φλογέρα και άρπα», το

οποίο ωστόσο χάθηκε στη λήθη του χρόνου.

Ταυτόχρονα με το ποιητικό έργο, άρχισε να σκαρώνει στιχάκια, τα οποία

συνήθιζε μάλιστα να γράφει σε πακέτα τσιγάρων, πριν καθαρογράψει στο

χαρτί. Η ενασχόλησή της πάντως με τη στιχουργική σε επαγγελματικό

επίπεδο άρχισε σε μεγάλη ηλικία, με την Παπαγιαννοπούλου να εμπιστεύεται

σε συνθέτες στίχους για ρεμπέτικα τραγούδια έχοντας πλέον περάσει το

50ό έτος της ηλικίας της. Αν και η πρώτη της επαφή με το τραγούδι έγινε κάπου εκεί στα τέλη της

δεκαετίας του '40, ενώ λίγο αργότερα ήρθε και η δισκογραφία, με τη

Μαρίκα Νίνου να μεσολαβεί και να γνωρίζει τη Μικρασιάτισσα στον

Τσιτσάνη. Τα δυο πρώτα τραγούδια που του έγραψε ήταν τα «Στο παλιόσπιτο

ετούτο» και «Πήρα τη στράτα κι έρχομαι».

Via